Taal leren op eigen kracht : taalverwerving op school met behulp van de werkwijze van taalvorming. - van Norden, Suzanne, ....- (Assen : Van Gorcum, 2006)
Kinderen leren taal omdat ze taal nodig hebben. Ze hebben het nodig om dingen gedaan te krijgen, om greep te krijgen op de wereld, om hun gedachten met anderen te kunnen delen. Net zoals ze leren lopen en fietsen, ontwikkelt hun taal zich al doende. En hoe gemotiveerder ze zijn. Hoe beter dat gaat. Bij taalvorming staan de eigen ervaringen van kinderen in het middelpunt. De werkwijze is gebaseerd op de behoefte en het vermogen van ieder mens om op ervaringen te reflecteren en ze te delen met anderen. De werkvormen helpen individuele kinderen hun ervaringen steeds preciezer te verwoorden. Ze leren taal terwijl ze elkaar vertellen over wat ze meemaken, daarover schrijven en dat weer van elkaar lezen. Dit boek volgt op Dingen in de kring (over de kwaliteit van kringgesprekken) en is gericht op inpassing van de werkwijze van taalvorming in het taalonderwijs op de basisschool. Het is geschreven voor leerkrachten en leerkrachten in opleiding, voor professionals die met vernieuwing van het taalonderwijs
Bezig zijn, maar evengoed voor alle volwassenen die kinderen om zich heen hebben en die genteresseerd zijn in hoe die taal leren. Met taalvorming kan je als leerkracht meteen beginnen, ook al werk je daarnaast met een taalmethode. De vele voorbeelden uit de praktijk laten zien hoe enthousiast en vindingrijk kinderen met taal bezig zijn, en hoe leuk en lonend het kan zijn om dat proces te begeleiden.Een uitgave over de bijdrage die taalvorming kan leveren aan het taalonderwijs op de basisschool. Centraal staat taalverwerving bij jonge kinderen tot 12 jaar. In vier blokken wordt daarover informatie gegeven: de bijdrage van taalvorming aan het taalonderwijs; taaldomeinen in samenhang; veelzijdig lesgeven in taal; goede voorwaarden voor werken met taalvorming. Een praktisch bruikbare cd-rom completeert het geheel. De uitgave biedt een regenboog aan activiteiten op het gebied van taalontwikkeling. Persoonlijke ervaringen van leraren, theorie en praktische ideen wisselen elkaar af. De informatie is specialistisch
Maar wordt begrijpelijk en duidelijk gebracht en wordt afgewisseld met tal van zwartwitfoto's en kindertekeningen. In grijze kaders wordt aandacht gevraagd voor de schoolpraktijk. Bij alle hoofdstukken vindt de lezer tips voor verdere literatuurstudie. De kracht van de aanpak zit hem in het persoonlijke karakter van taalverwerving: taalontwikkeling begint bij de directe, dagelijkse taal van kinderen zelf. Een noodzakelijke, actuele uitgave, geschreven door een krachtig 'taalteam' onder leiding van een auteur, bekend van veel publicaties op dit gebied, waar studenten basisonderwijs, leraren, interne begeleiders, onderwijsbegeleiders hun voordeel mee kunnen doen
Inhoudsopgave : Deel I De bijdrage van taalvorming aan het taalonderwijs 1 Taal leren door taal te gebruiken Alle kinderen leren taal Hoe leren kinderen taal? Hele taal en taal in stukjes Taal leren en taal verwerven Taal leren door taal te gebruiken Intrinsieke motivatie is taal nodig hebben Intrinsieke motivatie wordt versterkt door interactie met anderen
Taalachterstanden Beginnen bij de kinderen, en bij ze blijven 2 Werken met taalvorming De taalronde: een samenhang van vertellen, luisteren, schrijven en lezen Het werkvormen-arsenaal van taalvorming Tekstbesprekingen: kinderteksten als uitgangspunt voor taalonderwijs Het belang van een visie op taal leren 3 Eigen ervaringen Leren met je hoofd, je hart en je handen Eigen ervaringen en het taalonderwijs Manieren van werken met eigen ervaringen -Herkenbare teksten voor kinderen -Als kennis en ervaring door elkaar lopen De verborgen taalrijkdom van eigen ervaringen Eigen ervaringen en fantasie -Ervaringen, weetjes, meningen en fantasien -Fantaseren op school: spelen tegenover leren -Taalvorming en fantasie Eigen ervaringen, kennis en betrokkenheid Terug naar het hoofd, het hart en de handen Deel II Taaldomeinen in samenhang 4 Praten is de basis Praten en luisteren als basis van leren Mondelinge taal is overal Praten leer je door te praten Praatsituaties Het beoordelen van mondelinge taal Praten in een tweede taal
Veel en weinig praten De samenhang tussen praten, luisteren, schrijven en lezen Lezen als bron van taal 5 Lezen en schrijven: op eigen kracht geletterd worden Lezen en schrijven horen bij elkaar Technisch en begrijpend lezen en schrijven Leren lezen en schrijven: willen, kunnen en genieten Taalvorming en beginnende geletterdheid: de taaltekening Taalvorming en begrijpend lezen Boeken lezen en erover praten en schrijven Boeken in een taalronde Schrijven kan iedereen, maar niet vanzelf -Teksten schrijven op de basisschool -Schrijven als communicatiemiddel Mooie en lelijke taal 6 Woordenschatonderwijs zonder vooropgezette woordenlijsten Zoeken naar het juiste woord voor een ervaring Van wie leren kinderen woorden? Hoe zit de woordenschat in elkaar? -Losse woorden en kluitjes woorden -Actieve en passieve woordenschat -Belangrijke en onbelangrijke woorden Woordenschatonderwijs Taalvorming: een betekenisvolle context voor woorden Woorden ordenen: woordvelden, associatieve lijsten, rubrieken Woorden verzamelen: lijsten
Schriften, doosjes Hoe weet je dat ze genoeg nieuwe woorden leren? Deel III Veelzijdig lesgeven in taal 7 Een groep kinderen begeleiden Vertelrondes begeleiden Betrokkenheid opsporen en vergroten Je eigen taalgebruik als voorbeeld Heldere vertel-, schrijf- en tekenopdrachten geven Kinderen volgen en daar iets mee doen 8 Waar moet het over gaan? Werken vanuit grote thema's Ze maken niks mee - goede onderwerpen vinden voor taalrondes 9 Kinderen stimuleren tot vertellen Vragen stellen gericht op denken en taalverrijking -Vragen naar kennis en vragen naar ervaring -Algemene en persoonlijke vragen -Vragen naar verschillende aspecten van een ervaring -Open en gesloten vragen -Suggestieve vragen -Waarom-vragen -Doorvragen -Even niets vragen -Beginvragen voor een taalronde -Uitnodigingen tot vertellen -De wie-heeft-dat-ook vraag -Uitdagende vragen en denkvragen -Kinderen leren om vragen te stellen Algemeen en persoonlijk vertellen over feesten Actief luisteren Hardop denken 10 Kinderen begeleiden bij het schrijven Schrijven
Bij taalvorming Schrijfproblemen Omgaan met schrijffouten Omgaan met vorm en stijl van een tekst Kinderteksten beoordelen Waar ben je op uit met je schrijvende kinderen? 11 Tekstbesprekingen: interactief taalonderwijs waar alles in zit Hoe een tekstbespreking er uit ziet Waar ben je op uit met een tekstbespreking? Een tekstbespreking in een groep 5 met veel Turkse en Marokkaanse kinderen Waarin verschillen tekstbesprekingen van het gangbare schrijf- en stelonderwijs? In welke groepen en in welke vormen kunnen tekstbesprekingen gedaan worden? Taal-uitstapjes vanuit een tekst Waarom tekstbesprekingen cruciaal zijn bij taalvorming 12 Werken zonder handleiding Keuzes maken terwijl je aan het werk bent -Weten waar je op uit ben -Een richting inslaan -Taalbeschouwingsmomenten herkennen -Ad hoc een taalronde inzetten -Doe ik het zo goed? Kinderen ruimte geven voor eigen taal en eigen strategin Deel IV Goede voorwaarden voor werken met taalvorming 13 Taalklimaat en talige omgeving Taalklimaat als voedingsbodem voor goed taalonderwijs Hoe benvloedt een leerkracht het taalklimaat? Hoe benvloeden de kinderen het taalklimaat? Taalklimaat en sociale vaardigheden: de veiligheid waarin je je eigen verhaal kan vertellen Een wereld van drukwerk, letters en teksten in en buiten de klas Alle taal doet mee Een talige inrichting van klaslokalen, hallen en gangen -Muren -Hoeken -Literatuur Taaldrukken en werken aan vormgeving, vermenigvuldiging en presentatie van teksten -Drukken in oplage -Kaderpapier en boekjes -Vormgeving op de computer -Verbinding van teksten met verschillende vormen van beeldend werken -Tentoonstellingen -Individuele mappen met teksten en tekeningen -Tekstpresentaties met behulp van drama 14 Taalontwikkeling volgen: over toetsen, registreren en observeren Het probleem van beoordeling: uniform of individueel? Kijken naar taalontwikkeling Volgsystemen, leerlijnen en checklists Portfolio's: samen kijken naar ontwikkeling Kinderen observeren Vooruitgang bij taalvo
Op de cd-rom achter in dit boek vind je een reeks lesfragmenten met toelichtingen en tips, die afzonderlijk van elkaar gelezen kunnen worden. Ze zijn geordend in rubrieken en kunnen ook via klikroutes van tekst naar tekst gevonden worden. Elke tekst kan in circa twee A4-pagina's worden uitgeprint.
Keywords: Taalonderwijs -- Didactiek; Taalverwerving