Dit is psychoanalyse : een inleiding tot de geschiedenis, theorie en praktijk van psychoanalyse - Schalkwijk, Frans W., ....- (Amsterdam : Boom, 2011)
Psychoanalytische ideeën en termen behoren tot ons alledaagse gedachtegoed. Iedereen weet wat Oedipus wilde, wie van zijn vrienden ‘bindingsangst' heeft en waarom iets slecht is voor zijn ‘ego'. Maar hoe vertrouwd ook, tegelijkertijd lijkt de psychoanalytische beroepsgroep een gesloten wereld en psychoanalyse een relikwie uit lang vervlogen tijd. Psychoanalyticus Frans Schalkwijk beschrijft in dit boek de actuele stand van zaken in de psychoanalyse voor de geïnteresseerde buitenstaander. Hij schetst de geschiedenis van de psychoanalyse en laat zien dat die in de honderd jaar van haar bestaan enorm is veranderd. Het zwaartepunt van het boek ligt bij de moderne psychoanalyse en de nieuwste trends. Voorbeelden uit het dagelijks leven en de therapeutische praktijk zorgen voor een levendige en toegankelijke opzet. Uniek aan deze opzet is dat er ook plaats is ingeruimd voor kritiek op de psychoanalyse en voor een beschrijving van onderzoeksresultaten.
'Inleidingen tot...' durven wel eens tegen te vallen doordat ze het over het 'alles' van een bepaald domein willen hebben en eindigen met een bijna 'niets'. Anders geformuleerd: ze doen vaak de complexiteit van de betreffende materie geen recht aan. Graag maken we echter een uitzondering voor Dit is psychoanalyse: een inleiding tot de geschiedenis, theorie en praktijk van psychoanalyse van Frans Schalkwijk, zelf praktiserend psychoanalyticus en hoofdredacteur van het zeer degelijke 'Tijdschrift voor Psychoanalyse'. Het werk is gericht aan diegenen die al wel eens van psychoanalyse hebben gehoord en gaat de complexiteit niet uit de weg. Immers: wat is psychoanalyse? Er bestaat geen twijfel over dat alles met Freud is begonnen, maar van dan af lopen de meningen uiteen. Dit is psychoanalyse begint met een introductie van enkele belangrijke concepten uit de psychoanalyse, om over te gaan naar het ontstaan en de organisatie van de psychoanalytische beweging doorheen de geschiedenis. Daar komen we ook een en ander te weten over de interne ontwikkelingen, bv. de afwijkende meningen van Adler en Jung of de opvolgers waar Freud geen weet van had, zoals Lacan. Verder leren we dat we tot voor kort twee grote stromingen hadden, de Angelsaksische ego-analyse en de marginalere Lacaniaans-Franse psychoanalyse, maar ook binnen deze beide groepen zijn relevante onderscheidingen in het spel. Bovendien kennen we vandaag de toenadering van de psychoanalyse tot de neurocognitieve wetenschappen, waar alsmaar meer rond wordt gepubliceerd.
Schalkwijk biedt de lezer vervolgens een blik achter de schermen, een kijk in de praktijk van de therapie, en geeft antwoord op veel gestelde vragen als: waarom moet zo vaak worden samengekomen en waarom dat divan-gedoe? En belangrijker nog: heeft de psychoanalyse een toekomst? Het boek besluit met een stuk over de verhouding tussen wetenschap en psychoanalyse. Schalkwijk maakt komaf met het traditionele beeld dat de buitenstaander heeft van de analyse door te diversifiëren tussen psychoanalyse en psychoanalytische therapie. De verzonnen gevalstudies doorheen het werk helpen de lezer zich een waarheidsgetrouw beeld te geven van wat er zich in een analyse afspeelt. Dit is psychoanalyse biedt vooral dit: een nuchtere voorstelling van wat psychoanalyse is en kan zijn. Een zeer geschikte inleiding dus.
Keywords: Psychoanalyse