Onderwijsprofessionaliteit en regelgeving : een onderzoek naar de randvoorwaarden voor de erkenning en ontwikkeling van professionaliteit van leraren - Pauwels, Sigrid, ....-; Universiteit Antwerpen. Instituut voor onderwijs- en informatiewetenschappen (Brussel : UPA, 2009)
Professionaliteit en alle prerogatieven die daarmee gepaard gaan, bijvoorbeeld autonomie in de beroepsuitoefening, zijn algemeen gekend voor vrije beroepen zoals arts, advocaat of architect. Voor beroepen die worden uitgeoefend in een contractuele of statutaire arbeidsverhouding ligt de invulling van professionaliteit echter een stuk moeilijker. De gezagsverhouding met de werkgever speelt immers een belangrijke rol bij de erkenning als professional en de mogelijkheden om zich professioneel te ontwikkelen. In de onderwijscontext ligt dit nog complexer, als gevolg van een veelheid aan actoren en belanghebbenden. Bepaalt een leraar zijn pedagogisch-didactische aanpak autonoom? Welke rol spelen de schooldirectie, de inrichtende macht, de collegas, de ouders, de leerlingen, de overheid en de maatschappij daarbij? De deskundigheid en de professionele ontwikkeling van leraren zijn dan ook geen louter onderwijskundige gegevens, ze worden tevens sterk benvloed door onderwijsregelgeving. Beide invalshoeken
Onderwijskundig en juridisch, hebben dezelfde centrale doelstelling: de maatschappelijke opdracht realiseren om kwaliteitsvol onderwijs aan te bieden voor iedereen. Toch zijn onderwijskunde en onderwijsregelgeving twee systemen met een eigen perspectief. Een onderwijskundige benadering start vanuit een leerperspectief, waarbij zelfsturing in de zin van persoonlijke motivatie en vaardigheden van de leraar om zich te ontwikkelen centraal staan, binnen een ondersteunende context. Een juridische benadering start vanuit rechten en plichten van individuen die afdwingbaar zijn, mechanismen voor externe sturing, controle en sanctionering zijn dus belangrijk. Deze juridische aspecten bleven tot nog toe echter buiten beschouwing in het onderzoek naar professionaliteit van leraren. De auteur heeft daarom in haar proefschrift de onderwijskundige en juridische benadering van professionaliteit van leraren aan elkaar getoetst en, waar mogelijk, verzoend. Dit proefschrift is geen juridisch traktaat. De focus van het
Werk is in essentie interdisciplinair. Het onderzoek start vanuit een verkenning van de onderwijskundige invulling van het begrip professionaliteit en een analyse van het relevante juridische kader. Het is een onderwijskundig doctoraat met als doelstelling aanbevelingen te ontwikkelen voor optimale onderwijsregelgeving en schoolmanagement. Het perspectief van de eindgebruiker van de aanbevelingen die in deze studie worden ontwikkeld staat centraal: overheden, bestuursorganen, directies, schoolbeleidsorganen, inspectie, pedagogische begeleidingsdiensten, decretale mentoren, evaluatoren en leraren Omwille van dit perspectief wordt enkel juridisch jargon gehanteerd waar dit nodig is voor een correcte en accurate duiding van begrippen met een specifieke juridische betekenis. De verklaring wordt telkens gegeven in de tekst
Inhoudsopgave : HOOFSTUK 1 : Verkenning van het begrip professionaliteit 1.1. Kenmerken van professionaliteit van leraren 1.2. Schoolmanagement en professionaliteit van leraren 1.3. De verhouding
Tussen overheid, schoolmanagement en leraren HOOFDSTUK 2 : Juridisch kader 2.1. De rechtsverhouding tussen overheid en onderwijsverstrekkers 2.2. De arbeidsverhouding tussen werkgever en leraar HOOFDSTUK 3 : Amerikaanse casus 3.1. De Amerikaanse context 3.2. Academische vrijheid in de Verenigde Staten 3.3. Van academische vrijheid naar ontslagbescherming van leraren Conclusies en aanbevelingen 1. Kwaliteitsbewaking heraccentueren 2. Schoolmanagement versterken 3. Resultaatgerichte evaluatie en loopbaandifferentiatie 4. Juridisch houvast voor werkgevers in de evaluatieprocedure verhogen 5. Opleiding en vereniging van leraren versterken 6. Ambtsplichten transformeren in een deontologische code
Diss. doct. onderwijskunde
Proefschrift voorgelegd tot het behalen van de graad van Doctor in de Onderwijskunde aan de Universiteit Antwerpen
Keywords: Leraren -- Professionalisering; Onderwijsrecht; Pedagogiek en onderwijskunde -- Onderwijsbeleid